IBN AL-HAITHAM

 Nama sebenarnya adalah Abu Ali Al-Hasan bin Al-Hasan bin Al-Haitham Al-Basri. Beliau lahir di Basrah pada tahun 354H .

Masa beliau lahir, Islam sedang berada dalam zaman keemasan. Sejarawan berbeza tentang asalnya apakah dia seorang Arab atau Parsi tetapi ada tarjih yang menuntaskan bahawa dia adalah asal Arab.

Beliau hidup sezaman dengan tokoh-tokoh ilmuan lain seperti Ibn Sina dan Al-Biruni.

Pada zamannya itu berlaku penterjemahan besar-besaran buku yang datang dari Greek dan Yunani.

Beliau orang pertama yang mengemukakan hipotesis bahawa cahaya datang daripada objek dan masuk ke mata dan bukan sebaliknya..

Ibn al-Haytham ialah ilmuwan Basrah yang menjadikan cahaya sebagai medan untuk menunjukkan bagaimana manusia patut mencari kebenaran: bukan dengan taksub kepada nama besar, tetapi dengan pemerhatian, eksperimen, matematik dan pembuktian.

Maka beliau dikenali sebagai tokoh optik yang mengkaji cahaya

Asas pembinaan kamera adalah datang daripada kajiannya.

Ibn al-Haytham pernah mengemukakan pandangan bahawa beliau boleh menyelesaikan masalah mengawal aliran Sungai Nil.

Pada zaman itu, Mesir sangat bergantung kepada Sungai Nil. Beliau berpendapat bahawa sekiranya dibuat suatu sistem empangan atau struktur tertentu di bahagian hulu, aliran Nil dapat dikawal.

Khalifah Fatimiyyah ketika itu ialah:

al-Ḥākim bi-Amr Allāh

Apabila al-Hakim mendengar idea tersebut, beliau memanggil Ibn al-Haytham ke Mesir.

Ibn al-Haytham pun pergi ke Mesir dan melihat sendiri keadaan Nil.

Kemudian beliau menyedari bahawa rancangan tersebut sebenarnya jauh lebih sukar daripada yang beliau sangka.

Di sinilah bermula kisah yang terkenal tentang beliau.

Beliau dikatakan takut akan kemurkaan al-Hakim kerana gagal melaksanakan apa yang pernah beliau dakwa mampu lakukan. Lalu beliau menggunakan strategi dengan berpura-pura mengalami kegilaan.

Beliau kemudian dikenakan tahanan rumah sehingga kematian al-Hakim pada 411 H / 1021 M.

Namun bahagian ini perlu kita baca dengan sedikit berhati-hati. Kisah “berpura-pura gila untuk menyelamatkan diri” sangat masyhur dalam biografi Ibn al-Haytham, tetapi butiran biografinya tidak semuanya mempunyai tahap kepastian sejarah yang sama.

Yang lebih kukuh ialah beliau memang berada di Mesir pada zaman al-Hakim dan kemudian menghasilkan karya-karya ilmiah yang sangat penting di sana. UNESCO juga menyatakan bahawa beliau berpindah dari Basrah ke Kaherah selepas menerima jemputan al-Hakim

Karya paling terkenal Ibn al-Haytham ialah:

كتاب المناظر

Kitāb al-Manāẓir

“Kitab Optik”

Ini bukan sekadar buku mengenai mata.

Ia merupakan kajian besar mengenai:

• cahaya
• penglihatan
• mata
• pantulan cahaya
• pembiasan cahaya
• bayang-bayang
• kamera obscura
• geometri cahaya
• persepsi manusia

Karya ini terdiri daripada tujuh buku dan menggabungkan pemerhatian, eksperimen serta analisis matematik.